Neuropathie in de voeten | Barefootschoenen.nl – Barefoot schoenen

Neuropathie is een aandoening waarbij er schade is ontstaan aan de zenuwen. Het wordt in de medische wereld ook wel omschreven als een 'ziekelijke toestand van de zenuwen', maar in de volksmond staat het vaak bekend als zenuwpijn. Je kunt de zenuwen zien als de 'draden' die door je hele lichaam lopen en seintjes doorgeven, bijvoorbeeld naar je spieren om te bewegen of naar je hersenen om te kunnen voelen. Bij neuropathie werken een of meerdere van deze zenuwen niet goed meer.

Het mechanisme: Waarom vaak de voeten? Het is geen toeval dat klachten vaak bij de voeten beginnen. De zenuwen die naar de voeten lopen, zijn namelijk de langste zenuwen in ons lichaam. Wanneer er een stoornis in het zenuwstelsel ontstaat, openbaart het probleem zich vaak als eerste bij deze lange uiteinden. Daarom manifesteren de eerste symptomen, zoals pijn, zich meestal in de voeten.

Polyneuropathie: Symmetrische schade Vaak wordt de term 'polyneuropathie' gebruikt. Dit betekent dat er schade is aan meerdere zenuwen tegelijk. Een belangrijk kenmerk van polyneuropathie is dat de schade symmetrisch is: het zit aan beide zijden van het lichaam. De problemen doen zich dus voor in allebei de voeten of benen (en later eventueel handen), en niet slechts aan één kant van het lichaam.

Hoe herken neuropathie in je voeten?

De symptomen van neuropathie zijn divers en hangen vaak af van welke zenuwen beschadigd zijn. Ze zijn onder te verdelen in klachten die te maken hebben met het gevoel (sensorisch), de beweging (motorisch) en de automatische lichaamsfuncties (autonoom).

Sensorische klachten (Gevoel) Omdat zenuwen signalen naar de hersenen sturen zodat je kunt voelen, uit schade zich vaak in vreemde sensaties. Veelvoorkomende klachten zijn:

Gevoelsverandering: Een doof of verminderd gevoel in voeten of handen, vaak omschreven als het gevoel "op watten te lopen" of een "dubbel sok" gevoel.
Pijn en irritatie: Dit kan variëren van tintelingen en prikkelingen (het gevoel alsof er speldenprikken in de huid worden gedrukt) tot een branderige, zeurende of stekende pijn. Soms voelen de handen gloeiend aan.
Het 'Band-gevoel': Een specifiek symptoom is het gevoel alsof er een strakke band om de enkels, de bovenarm of de borstkas zit, terwijl er niets zit.
Overgevoeligheid: De huid kan hypersensitief worden, waardoor aanraking pijnlijk is; sommige mensen kunnen bijvoorbeeld geen dekbed op hun voeten verdragen. Ook kan de huid zwellen of jeuken.

Motorische klachten (Beweging) Wanneer de zenuwen die de spieren aansturen beschadigd raken, verlies je de controle over je spierkracht of motoriek.

Fijne motoriek: Het kan lastig worden om kleine bewegingen te maken, zoals het dichtmaken van knoopjes.
Spierzwakte: De spierkracht kan verminderen en spieren kunnen dunner worden.
Loopproblemen: Door krachtverlies of krampen kun je moeilijker gaan lopen, evenwichtsproblemen krijgen of last krijgen van een klapvoet (waarbij de voet niet goed opgetild kan worden).

Autonome functies (Orgaanfuncties) Bij specifieke vormen, zoals bij amyloïdose of schade aan dunne zenuwvezels, kunnen functies verstoord raken die normaal onbewust gaan. Dit kan gevolgen hebben voor de bloeddruk, hartslag, het maagdarmstelsel (spijsvertering), het plassen en de ontlasting, de speekselproductie en het zweten.

Fantoompijn Na een operatie waarbij een lichaamsdeel is verwijderd, zoals een borstamputatie, kan er neuropathische pijn ontstaan in het gebied dat er niet meer is. Vrouwen hebben dan het gevoel de geamputeerde borst soms nog te voelen; dit heet fantoompijn.

Oorzaken van neuropathie

Hoewel diabetes vaak als hoofdoorzaak wordt genoemd, zijn er talloze andere factoren die zenuwschade kunnen veroorzaken. Het ontstaan van polyneuropathie kan zeer diverse redenen hebben:

Diabetes Mellitus Suikerziekte is een van de meest voorkomende oorzaken; het is de boosdoener bij ongeveer 1 op de 3 mensen met polyneuropathie. Te hoge en ongereguleerde bloedsuikerwaarden kunnen de zenuwen beschadigen. Naar schatting treedt neuropathie op bij ongeveer 20 tot 30% van de mensen met diabetes.

Kankerbehandelingen (Chemo & Operaties) Behandelingen tegen kanker kunnen als bijwerking neuropathie veroorzaken:

Chemotherapie: Sommige soorten chemotherapie zijn giftig voor de zenuwen. In het geval van borstkanker gaat het specifiek om middelen als docetaxel, paclitaxel en vinorelbine. De kans op zenuwpijn hangt af van de soort chemo, de hoogte van de dosis en de duur van de behandeling.
Operaties: Tijdens een operatie (bijvoorbeeld bij borstkanker) kan het voorkomen dat zenuwen doorgesneden of beschadigd raken. Dit kan leiden tot blijvend gevoelsverlies of pijn in de oksel, de achterkant van de arm of de borstwand.

Amyloïdose Bij amyloïdose slaat een specifiek eiwit (amyloïd) neer in de organen en zenuwbanen. Waarom dit eiwit een voorkeur heeft voor zenuwbanen is onbekend, maar de neerslag beschadigt de zenuwen. Dit leidt vaak tot neuropathie die begint in de voeten en zich later uitbreidt naar de handen.

Leefstijl en Voeding

Alcohol: Overmatig alcoholgebruik vergroot het risico aanzienlijk. De lever zet alcohol om in giftige stoffen die bij langdurig overmatig gebruik de zenuwen kapot kunnen maken.
Vitamines: Zowel een tekort (bijvoorbeeld aan vitamine B12, B1 of foliumzuur) als een teveel (vitamine B6 vergiftiging) kan neuropathie veroorzaken.

Andere oorzaken en uitsluiting Er zijn nog andere mogelijke oorzaken, zoals nier- of schildklierziekten. Bij ongeveer 1 op de 3 mensen wordt er echter helemaal geen duidelijke oorzaak gevonden; artsen noemen dit CIAP. Omdat pijnlijke voeten vele oorzaken kunnen hebben, is het belangrijk dat een arts andere aandoeningen uitsluit, zoals zwemmerseczeem, doorbloedingsstoornissen, jicht van de grote teen of CRPS (Complex Regionaal Pijn Syndroom).

Waarom is tijdige diagnose belangrijk?

Het is verleidelijk om tintelende voeten af te doen als een onschuldig ongemak, maar het is essentieel om er tijdig mee naar een arts te gaan. Een vroege diagnose is om meerdere redenen cruciaal:

Het voorkomen van gevaarlijke wonden Neuropathie in de voeten kan gevaarlijk zijn, juist door het gebrek aan pijn. Pijn is normaal gesproken een waarschuwingssignaal van het lichaam. Door het verminderde gevoel (doofheid) kunnen te krappe schoenen, een dubbelgevouwen sok of een steentje in de schoen volledig onopgemerkt blijven. Zonder dat je het doorhebt, ontstaan er drukplekken en wonden. Omdat de doorbloeding soms ook verminderd is, genezen deze wonden moeilijk en kunnen ze gaan ontsteken.

De juiste oorzaak aanpakken (Differentiaal diagnose) Niet alle pijnlijke voeten worden veroorzaakt door neuropathie. Het is belangrijk dat de huisarts eerst een diagnose stelt om andere oorzaken uit te sluiten. Pijn kan bijvoorbeeld ook voortkomen uit zwemmerseczeem, een doorbloedingsstoornis, CRPS, een lokaal probleem van de gewrichten of jicht in de grote teen. Alleen met de juiste diagnose kan de juiste behandeling worden gestart.

Een alarmsignaal voor onderliggende ziektes In sommige gevallen is neuropathie de 'kanarie in de kolenmijn'. Het kan een van de eerste alarmsignalen zijn die wijzen op een onderliggende ziekte, zoals amyloïdose of diabetes. Veel patiënten met amyloïdose ervaren bijvoorbeeld al lang vóór de officiële diagnose last van tintelingen en een verdoofd gevoel. Door deze signalen serieus te nemen, kan de onderliggende ziekte mogelijk eerder worden opgespoord.

Behandeling en Pijnbestrijding

Als de diagnose is gesteld, is de volgende vraag: wat kunnen we eraan doen?

Verwachtingsmanagement Het eerlijke verhaal is dat neuropathie lastig te genezen is, vooral als de zenuwschade er al langer zit. Wel is bekend dat bij diabetes een zo stabiel mogelijke glucosewaarde het proces kan vertragen. Bij andere vormen richt de behandeling zich voornamelijk op symptoombestrijding: het verminderen van de pijn en het verbeteren van de kwaliteit van leven. Wat voor de één werkt, werkt voor de ander helaas niet; het is vaak een kwestie van uitproberen.

Medicatie en Crèmes Omdat zenuwpijn anders werkt dan 'gewone' pijn, helpen standaard pijnstillers van de drogist (zoals paracetamol) vaak teleurstellend weinig.

Via de arts: De huisarts of specialist kan specifieke medicijnen voorschrijven die inspelen op de zenuwprikkels.
Fenytoine crème: Uit onderzoek blijkt dat fenytoine crème bijzonder effectief kan zijn, met name bij brandende voeten. Omdat je het lokaal smeert, geeft het nauwelijks bijwerkingen in de rest van je lichaam, wat het voor veel patiënten een prettige behandeloptie maakt.

Temperatuur-therapie Temperatuur speelt een grote rol bij zowel preventie als verlichting:

Preventief koelen (tijdens chemo): Om de kans op neuropathie bij chemotherapie te verkleinen, bieden sommige ziekenhuizen 'hilotherapie' aan. Hierbij worden handen en voeten tijdens de kuur gekoeld tot circa 10 graden. Door de kou vernauwen de bloedvaten, waardoor er minder giftige stoffen bij de zenuwuiteinden komen.
Thuisgebruik: Heb je al klachten? Dan verschilt de oplossing per persoon. Sommige mensen hebben door schade aan dunne zenuwvezels last van 'oververhitte' voeten en hebben baat bij koelen (ijszak of koud bad). Anderen hebben juist ijskoude voeten en vinden verlichting bij een warme kruik.

Wat kun je zelf doen? (Tips & Adviezen)

Naast medische hulp is er veel wat je zelf kunt doen om de klachten te beperken en veilig te blijven.

Blijven bewegen Hoewel bewegen de zenuwschade zelf niet geneest, ervaren mensen die actief blijven wel minder last.

Fysiotherapie: Een fysiotherapeut is goud waard bij neuropathie. Zij kunnen helpen met krachttraining en specifieke oefeningen om je balans te verbeteren. Dit is essentieel om het valrisico te verkleinen dat ontstaat door verminderd gevoel.
Revalidatie: In ernstige gevallen kan een revalidatiearts samen met een ergotherapeut kijken hoe je je energie en spierkracht het beste kunt inzetten.

Communicatie met je arts Ben je onder behandeling, bijvoorbeeld met chemotherapie? Meld tintelingen in vingertoppen of tenen dan direct bij je arts. Soms kan de dosering worden aangepast of de tijd tussen kuren worden verlengd om blijvende schade te voorkomen.

Schoeisel en Voetverzorging: Wees lief voor je voeten Omdat je voeten hun waarschuwingssysteem (pijn) kwijt zijn, moet jij die taak overnemen:

De juiste schoenen: Draag schoenen die niet te strak zitten en je tenen voldoende ruimte geven. Omdat knellende schoenen ongemerkt wonden kunnen veroorzaken, is een brede pasvorm essentieel. Veel mensen kiezen daarom voor barefoot schoenen heren of barefoot schoenen dames, omdat deze de natuurlijke voetvorm volgen en de tenen niet afknellen.
Sokken: Vermijd synthetische stoffen en naden die kunnen knellen. Kies voor naadloze sokken van katoen, wol of bamboe. Er bestaan ook speciale neuropathie- of compressiesokken die de druk verdelen.
Dagelijkse inspectie: Controleer je voeten elke dag op blaren, roodheid of wondjes. Kun je je voetzolen niet goed zien? Gebruik dan een spiegel op de grond. Voel ook altijd even in je schoen of er geen steentjes of scherpe randjes zitten voordat je ze aantrekt.
Hygiëne: Was je voeten met handwarm water en milde zeep. Droog ze heel goed af, vooral tussen de tenen. Gebruik een crème om de huid soepel te houden, maar smeer dit niet tussen de tenen om verweking van de huid te voorkomen.